Kameroen en Ambazonia: een vergeten conflict in het hart van Afrika

Een antropologische analyse geïnspireerd door de benadering van Joy Enait

Opmerking: Dit is een originele analyse geschreven door mij. Ik schrijf niet namens Joy Enait en beweer niet dat dit zijn letterlijke woorden of standpunten zijn. De tekst is wel opgebouwd vanuit een antropologische benadering die aansluit bij thema's die Joy Enait vaak bespreekt: kolonialisme, identiteit, macht, marginalisering en conflict.

Inleiding: waarom bijna niemand over Ambazonia spreekt

Vanuit een antropologische benadering die aansluit bij het werk van Joy Enait is het conflict in Kameroen een van de meest onderbelichte conflicten van onze tijd.

Wanneer mensen aan Afrika denken, denken zij vaak aan Congo, Soedan of Ethiopië. Maar in het westen van Cameroon woedt al jarenlang een conflict dat honderdduizenden mensen heeft verdreven en duizenden levens heeft geëist.

Dit conflict draait om een gebied dat separatisten Ambazonia noemen.

Volgens een analyse in de geest van Joy Enait gaat dit conflict niet uitsluitend over taal of onafhankelijkheid. Het gaat over geschiedenis, koloniale erfenissen, identiteit, politieke macht en de vraag wie het recht heeft om een staat te definiëren.

Hoofdstuk 1: Voordat Kameroen bestond

Een van de eerste inzichten die een antropoloog als Joy Enait waarschijnlijk zou benadrukken, is dat Kameroen als politieke staat relatief jong is.

Voor de Europese kolonisatie bestond er geen verenigd Kameroen.

Er bestonden tientallen koninkrijken, chiefdoms en politieke systemen.

Belangrijke groepen waren onder andere:

  • Bamileke

  • Bamum

  • Duala

  • Bakweri

  • Tikar

  • Fulani (Fulbe)

  • Kom

  • Nso

  • Manyu-groepen

  • Oroko

  • Ejagham

Veel van deze groepen hadden eigen talen, rechtssystemen en politieke structuren.

De loyaliteit van mensen lag vaak bij familie, clan, dorp of koninkrijk.

Niet bij een "Kameroense natie".

Hoofdstuk 2: De Duitse periode (1884-1916)

Germany speelde een grotere rol in Kameroen dan veel mensen beseffen.

In 1884 arriveerde Gustav Nachtigal aan de kust en claimde het gebied voor het Duitse Rijk.

Duitsland noemde de kolonie Kamerun. (Encyclopedia Britannica)

 

 

 

 

Vanuit de Duitse koloniale logica was Kamerun geen gemeenschap.

Het was een economisch project.

Plantages werden aangelegd.

Infrastructuur werd gebouwd.

Arbeid werd vaak met geweld afgedwongen.

Veel Afrikanen stierven onder zware arbeidsomstandigheden. (Encyclopedia Britannica)

Volgens een analyse die aansluit bij Joy Enait zien we hier een patroon dat in veel koloniale gebieden voorkomt:

De staat wordt niet gebouwd voor de bevolking.

De bevolking wordt georganiseerd ten dienste van de staat.

Hoofdstuk 3: De verdeling tussen Frankrijk en Groot-Brittannië

Na de nederlaag van Duitsland in de Eerste Wereldoorlog werd Kamerun verdeeld.

Frankrijk kreeg ongeveer 80 procent.

Groot-Brittannië kreeg ongeveer 20 procent. (ambazonia.org)

Hier ontstaat de kern van het huidige conflict.

De Fransen bestuurden hun deel volgens een sterk gecentraliseerd model.

De Britten bestuurden hun gebieden via indirect rule en koppelden deze grotendeels aan Nigeria. (ambazonia.org)

Daardoor ontstonden twee verschillende politieke culturen.

Frans Kameroen

  • Frans recht

  • Franse taal

  • Sterke centralisatie

  • Bureaucratische staat

Brits Kameroen

  • Engels recht

  • Engelse taal

  • Meer lokale autonomie

  • Andere onderwijsstructuren

Volgens een antropologische analyse in de lijn van Joy Enait werd hier niet alleen een territorium verdeeld.

Er werden twee verschillende politieke werkelijkheden gecreëerd.

Hoofdstuk 4: Southern Cameroons

Het gebied dat tegenwoordig de kern vormt van Ambazonia stond bekend als Southern Cameroons.

De hoofdstad was historisch Buea.

In de jaren vijftig ontwikkelde Southern Cameroons eigen instellingen, verkiezingen en politieke leiders. (ambazonia.org)

Belangrijke figuren waren:

  • E. M. L. Endeley

  • John Ngu Foncha

Voor veel inwoners was Southern Cameroons niet zomaar een regio.

Het was een politieke gemeenschap met een eigen identiteit.

Hoofdstuk 5: De hereniging van 1961

In 1961 vond een cruciaal referendum plaats.

Southern Cameroons moest kiezen tussen:

  • aansluiting bij Nigeria

  • aansluiting bij Frans Kameroen

Volledige onafhankelijkheid stond niet op het stembiljet. (ambazonia.org)

Southern Cameroons koos voor aansluiting bij Frans Kameroen.

Hier ontstond de Federale Republiek Kameroen.

Veel Ambazonische activisten stellen later dat de beloofde federale autonomie langzaam werd afgebroken.

Dat vormt tot vandaag een centraal onderdeel van hun politieke verhaal.

Hoofdstuk 6: Paul Biya en de centralisatie van macht

Sinds 1982 wordt Kameroen geleid door Paul Biya.

Onder Biya werd de macht steeds sterker geconcentreerd in de hoofdstad Yaoundé.

Vanuit de Engelstalige regio's ontstond het gevoel dat:

  • politieke macht werd gemarginaliseerd;

  • economische investeringen achterbleven;

  • Engelstalige rechtssystemen werden verdrongen;

  • Engelstalige identiteit onder druk stond.

Volgens een antropologische benadering die aansluit bij Joy Enait gaat het hier niet alleen over taal.

Taal wordt een symbool voor diepere vragen over erkenning, waardigheid en politieke vertegenwoordiging.

Hoofdstuk 7: Wie zijn de Ambazoniërs?

Een belangrijk misverstand is dat Ambazonia één etnische groep zou zijn.

Dat is niet zo.

Ambazonia omvat vele groepen:

  • Bakweri

  • Kom

  • Nso

  • Bafut

  • Oroko

  • Manyu

  • Ejagham

  • Mbo

  • Widikum

De beweging is daarom geen klassieke etnische onafhankelijkheidsstrijd.

Volgens een analyse in de geest van Joy Enait gaat het eerder om een gedeelde historische ervaring van bestuur binnen het voormalige Britse Southern Cameroons.

Hoofdstuk 8: Waarom radicaliseerde de jeugd?

Een van de belangrijkste antropologische vragen is:

Waarom sluiten jongeren zich aan bij separatistische bewegingen?

Vanaf 2016 begonnen advocaten en leraren te protesteren tegen beleid dat volgens hen de Engelstalige systemen ondermijnde.

Demonstraties werden hard aangepakt.

Daarna radicaliseerde een deel van de beweging.

Volgens een antropologische analyse die aansluit bij Joy Enait spelen hierbij meerdere factoren:

Identiteit

Veel jongeren voelen zich noch volledig Frans-Kameroens noch volledig vertegenwoordigd door de centrale staat.

Werkloosheid

Jongeren hebben beperkte economische vooruitzichten.

Historisch bewustzijn

Sociale media maakten oude discussies over Southern Cameroons opnieuw zichtbaar.

Repressie

Wanneer vreedzaam protest weinig resultaat oplevert, kiezen sommige groepen voor gewapend verzet.

Hoofdstuk 9: Ontstaan van Ambazonia

De term Ambazonia is afgeleid van Ambas Bay. (Wikipedia)

In de jaren tachtig werd de naam populair binnen onafhankelijkheidsbewegingen.

Later groeide hieruit een bredere separatistische ideologie.

In 2017 riepen separatisten de onafhankelijkheid van Ambazonia uit. (The Guardian)

Geen enkele staat erkende deze onafhankelijkheid.

Toch werd het voor veel aanhangers een krachtig nationaal symbool.

Hoofdstuk 10: De strijdende partijen

De Kameroense staat

De regering ziet Ambazonia als een bedreiging voor de territoriale integriteit.

Volgens Yaoundé gaat het om een separatistische opstand.

Ambazonische milities

Er bestaat niet één Ambazonisch leger.

Er bestaan tientallen gewapende groepen.

Sommige opereren lokaal.

Andere claimen nationale vertegenwoordiging.

Dit maakt vredesonderhandelingen bijzonder moeilijk.

Hoofdstuk 11: De rol van historische leiders

Belangrijke namen binnen de moderne Ambazonia-beweging zijn onder meer:

  • Sisiku Julius Ayuk Tabe

  • Mancho Bibixy Tse

Hun aanhangers zien hen als vrijheidsstrijders.

De Kameroense staat beschouwt hen als separatisten die de nationale eenheid bedreigen. (The Guardian)

Hoofdstuk 12: Waarom duurt dit conflict zo lang?

Vanuit een benadering die aansluit bij Joy Enait zien we een bekend patroon.

Conflicten worden langdurig wanneer:

  • identiteit centraal komt te staan;

  • historische grieven niet worden opgelost;

  • geen van beide partijen militair kan winnen;

  • jongeren blijven instromen in gewapende groepen.

Dat zien we ook in:

  • Zuid-Soedan

  • Casamance

  • Westelijke Sahara

  • Koerdistan

Hoofdstuk 13: De antropologische les

Volgens een analyse geïnspireerd door Joy Enait draait Ambazonia uiteindelijk niet alleen om onafhankelijkheid.

De kernvraag luidt:

Wie mag bepalen wat een natie is?

Voor de Kameroense staat is de natie Kameroen.

Voor veel separatisten is de natie Southern Cameroons of Ambazonia.

Deze botsing tussen twee verschillende historische verhalen vormt de motor van het conflict.

Conclusie

Vanuit een antropologische benadering die aansluit bij het werk van Joy Enait is Ambazonia geen "stammenoorlog" en ook niet slechts een taalconflict.

Het is het resultaat van:

  • Duitse kolonisatie;

  • Britse en Franse verdeling;

  • verschillende bestuurssystemen;

  • centralisatie van macht;

  • identiteitsvorming;

  • jeugdfrustratie;

  • economische marginalisering;

  • onopgeloste historische vragen.

Het conflict begon niet in 2016 of 2017.

De wortels reiken terug tot de Duitse koloniale periode, de opdeling na de Eerste Wereldoorlog en de complexe hereniging van 1961. Pas wanneer die geschiedenis serieus wordt genomen, wordt duidelijk waarom de strijd om Ambazonia ondanks jaren van geweld nog steeds voortduurt. (Encyclopedia Britannica)